Gıda İntoleransınız Varsa Dikkat! Hangi Yiyeceklerden Uzak Durmalısınız?
Güncelleme tarihi: 26 Eki
Gıda intoleransı yaşadığını düşünen kişilerin en çok merak ettiği konulardan biri, hangi yiyeceklerden uzak durmaları gerektiğidir. Ancak gıda intoleransında herkes için geçerli tek bir “yasaklı gıdalar” listesi yoktur.
Örneğin, süt içtikten sonra şişkinlik yaşayan biri tüm süt ürünlerini bırakmaya çalışırken, başka biri gluteni, yumurtayı veya birçok farklı gıdayı aynı anda kesmeye başlayabilir. Sorun da tam burada başlar: Şikâyet yaratan gıdayı anlamaya çalışırken beslenme gereğinden fazla kısıtlanabilir.
Bunun nedeni, gıda intoleransının tek bir mekanizmaya bağlı olmamasıdır. Bir kişide laktoz ön plandayken, başka bir kişide fruktoz, belirli karbonhidratlar veya histaminle ilişkili gıdalar şikayetlerle bağlantılı olabilir. Üstelik bazı intoleranslarda sorun gıdanın kendisinden çok tüketilen miktarla ilişkili olabilir.
Bu nedenle gıda intoleransında doğru yaklaşım, mümkün olduğunca çok gıdayı beslenmeden çıkarmak değildir. Asıl amaç şikayetlerle gerçekten ilişkili olabilecek gıdayı veya gıda bileşenini belirlemek, kişinin ne kadarını tolere edebildiğini anlamak ve gereksiz kısıtlamalardan kaçınmaktır.
Gıda intoleransının belirtileri, nedenleri ve nasıl değerlendirildiği hakkında daha ayrıntılı bilgi için Gıda İntoleransı Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Nasıl Anlaşılır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
1. Gıda İntoleransında Beslenme Neden Kişiye Özeldir?
Gıda intoleransı tek bir hastalığı ifade etmez. Farklı intolerans türlerinde farklı mekanizmalar rol oynayabilir ve bu nedenle sorun yaratan gıdalar da kişiden kişiye değişebilir.
Örneğin, laktoz intoleransında sorun süt ürünlerinin tamamı değil, bu ürünlerde bulunan laktozun yeterince sindirilememesidir. Fruktozla ilişkili sorunlarda bağırsaktaki emilim süreci ön plana çıkabilir. Histaminle ilişkili şikâyetlerde ise değerlendirme tamamen farklı bir alana yönelir.
Aynı zamanda tolerans miktarı da herkes için aynı değildir.
Bir kişi belirli bir gıdanın küçük bir porsiyonunu sorunsuz tüketebilirken, daha yüksek miktarda tükettiğinde şişkinlik, gaz, karın ağrısı veya ishal yaşayabilir. Başka bir kişi ise aynı gıdayı hiçbir sorun yaşamadan tüketebilir.
Gıda intoleransında ne yenip ne yenmemesi gerektiği bu nedenle yalnızca gıdanın adına bakılarak belirlenmez. Değerlendirmede:
ne kadar tüketildiği,
belirtilerin ne zaman başladığı,
aynı gıda tüketildiğinde şikayetlerin tekrar edip etmediği,
gıdanın hangi formda tüketildiği,
aynı öğünde başka nelerin yenildiği
gibi ayrıntılar da önemlidir.
İnternette bulunan uzun “yenmemesi gereken gıdalar” listeleri bu yüzden yanıltıcı olabilir. Asıl hedef herkes için ortak bir yasak listesi oluşturmak değil, kişinin kendi toleransını ve gerçek tetikleyicilerini anlamaktır.
2. Bir Gıdayı Tamamen Bırakmak Her Zaman Gerekir mi?
Gıda intoleransı söz konusu olduğunda “yasak” ve “serbest” şeklinde kesin bir ayrım her zaman doğru değildir.
Bazı intoleranslarda şikayetler tüketilen miktara göre değişir. Kişi küçük miktarda tükettiğinde sorun yaşamazken, daha yüksek miktarda tüketim sonrasında belirtiler ortaya çıkabilir.
Laktoz intoleransı bunun iyi bilinen örneklerinden biridir. Laktoz intoleransı bulunan birçok kişi belirli miktarda laktozu tolere edebilir. Yoğurt, bazı sert peynirler veya laktozsuz ürünler de bazı kişiler tarafından süte göre daha rahat tüketilebilir.
Bu nedenle bir gıdanın şikayetlerle ilişkili olduğunun düşünülmesi, o gıdanın otomatik olarak ömür boyu tamamen bırakılması gerektiği anlamına gelmez.
Ancak bunun istisnaları vardır. Örneğin, çölyak hastalığında gluten tüketiminin tamamen kesilmesi tedavinin temelini oluşturur.
Buradaki önemli fark şudur: “Bu gıda bana dokunuyor” demekle, o gıdanın neden sorun yarattığını bilmek aynı şey değildir. Ne kadar kısıtlama gerektiğini belirlemek için altta yatan mekanizmanın da mümkün olduğunca anlaşılması gerekir.
3. Gıda İntoleransında Hangi Gıdalara Dikkat Edilebilir?
Gıda intoleransında dikkat edilmesi gereken gıdalar, şüphelenilen intolerans türüne göre değişir.
Aşağıdaki tablo bir yasak listesi değildir. Hangi gıda grubunun hangi durumda değerlendirmeye alınabileceğini özetlemek için hazırlanmıştır.
Şüphelenilen durum | Dikkat edilebilecek gıdalar / bileşenler | Önemli nokta |
Laktoz intoleransı | Süt ve süt ürünleri; sütlü içecekler, dondurma, krema ve bazı peynirler | Laktoz miktarı ürüne göre değişir; kişinin tolere edebildiği miktar da farklı olabilir. Tüm süt ürünlerini kesmek her zaman gerekmez. (NIDDK) |
Fruktoz malabsorpsiyonu veya FODMAP’lerle ilişkili şikâyetler | Bazı meyveler, bal ve bazı tatlandırıcılar; soğan, sarımsak, baklagiller ve buğday gibi bazı tahıllar | |
Histaminle ilişkili olduğu düşünülen şikâyetler | Fermente veya olgunlaştırılmış bazı ürünler, bazı işlenmiş etler ve alkollü içecekler | Gıdalardaki histamin miktarı olgunlaşma, saklama ve işleme koşullarına göre değişebilir. Tek başına bu gıdaların tüketilmesi tanı koydurmaz. (PMC) |
Gluten veya buğdayla ilişkili şikâyetler | Buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan ürünler | Çölyak hastalığı, buğday alerjisi ve diğer olasılıklar birbirinden ayrılmalıdır. Çölyak incelemesi planlanıyorsa testler tamamlanmadan glutensiz beslenmeye başlanmamalıdır; bu sonuçları etkileyebilir. (NICE) |
Tablodaki grupların hiçbiri tek başına “yasak” anlamına gelmez. Asıl fark, bu gıdaların hangi mekanizmayla ve hangi miktarda sorun oluşturduğudur.
Laktoz İçeren Gıdalar
Laktoz, süt ve süt ürünlerinde bulunan doğal bir şekerdir. Laktoz intoleransında laktaz enziminin yetersizliği nedeniyle laktoz yeterince sindirilemez ve bağırsaklarda gaz, şişkinlik, karın ağrısı veya ishal gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Laktoz içerebilen gıdalar arasında:
Süt
Sütlü içecekler
Dondurma
Krema
Bazı taze ve yumuşak peynirler
Süt içeren tatlılar
Süt tozu veya süt bileşenleri içeren bazı hazır ürünler
bulunabilir.
Ancak laktoz intoleransı olan herkesin bütün süt ürünlerini bırakması gerekmez.
Bazı kişiler küçük porsiyonları daha rahat tolere edebilir. Yoğurt gibi fermente ürünler, bazı sert peynirler ve laktozsuz ürünler de alternatifler olabilir.
Süt ürünlerinin uzun süre tamamen beslenmeden çıkarılması gerekiyorsa, kalsiyum ve D vitamini alımının yeterli olup olmadığı da dikkate alınmalıdır.
Fruktoz ve FODMAP İçeren Bazı Gıdalar
Bazı kişilerde fruktoz veya bağırsakta yeterince emilemeyen bazı kısa zincirli karbonhidratlar şişkinlik, gaz, karın ağrısı ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik gibi belirtilerle ilişkili olabilir.
FODMAP, bağırsakta tam olarak emilemeyebilen ve bazı kişilerde gaz, şişkinlik veya bağırsak alışkanlıklarında değişikliğe yol açabilen belirli kısa zincirli karbonhidratları tanımlayan bir terimdir.
Bu grupta:
Bazı meyveler
Bal
Meyve suları
Bazı tatlandırıcılar
Soğan
Sarımsak
Bazı baklagiller
Bazı tahıllar
ön plana çıkabilir.
Burada en sık yapılan hatalardan biri, çok geniş bir gıda grubunun uzun süre tamamen beslenmeden çıkarılmasıdır.
Özellikle düşük FODMAP yaklaşımı kalıcı bir yasaklı yiyecek listesi olarak düşünülmemelidir. Bu yaklaşım genellikle belirli gıdaların geçici olarak sınırlandırıldığı, ardından kontrollü şekilde yeniden eklendiği ve kişinin toleransının belirlendiği aşamalı bir süreçtir.
Amaç meyve, sebze, baklagil veya tahılların mümkün olduğunca çoğunu bırakmak değil, hangi gıdanın ve hangi miktarın gerçekten şikayet oluşturduğunu anlamaktır.
Histaminle İlişkili Gıdalar
Histamin bazı gıdalarda doğal olarak bulunur. Gıdanın olgunlaşması, fermantasyonu, işlenmesi ve saklama koşulları da histamin miktarını etkileyebilir.
Histaminle ilişkili şikayetleri olan bazı kişilerde:
Fermente gıdalar
Olgunlaştırılmış peynirler
Fermente veya işlenmiş et ürünleri
Bazı alkollü içecekler
Uzun süre saklanan bazı gıdalar
Şikayetlerle ilişkilendirilebilir.
Ancak burada da herkese uygulanabilecek sabit bir “histamin yasak listesi” bulunmaz.
Aynı gıdanın histamin içeriği bile üretim ve saklama koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle çok geniş ve uzun süreli bir düşük histamin diyeti uygulamak yerine belirtilerle gıdalar arasındaki ilişkinin kontrollü şekilde değerlendirilmesi daha anlamlıdır.
Histaminin vücuttaki rolü ve histamin intoleransı hakkında daha ayrıntılı bilgi için Histamin Nedir? Histamin İntoleransı Ne Anlama Gelir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Gluten ve Buğdayla İlişkili Durumlar
Gluten veya buğday içeren gıdaların tüketilmesinden sonra şikâyet yaşanması her zaman “gluten intoleransı” olduğu anlamına gelmez.
Benzer belirtilerin altında:
Çölyak hastalığı
Buğday alerjisi
Glutenle ilişkili farklı hassasiyet durumları
Başka gastrointestinal sorunlar
bulunabilir.
Bu ayrım önemlidir çünkü bu durumların değerlendirme ve beslenme yaklaşımları birbirinden farklıdır.
Özellikle çölyak hastalığından şüpheleniliyorsa, testler tamamlanmadan önce glutensiz diyete başlanması doğru değildir. Glutenin beslenmeden çıkarılması çölyak hastalığında kullanılan bazı testlerin sonuçlarını etkileyebilir.
Bu nedenle, şişkinlik veya karın ağrısı yaşandığı için gluteni doğrudan tamamen bırakmak yerine önce hangi durumun araştırılması gerektiğini belirlemek daha doğru olur.
Glütenle ilişkili durumların farklarını ayrıntılı görmek için Glüten Hassasiyeti mi Çölyak mı? Farkı Nasıl Anlaşılır ve Hangi Testler Yapılır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
4. Eliminasyon Diyeti Nasıl Kullanılır?
Eliminasyon diyeti, şikayetlerle ilişkili olduğundan şüphelenilen bir gıdanın veya gıda bileşeninin geçici olarak beslenmeden çıkarılmasına ve belirtilerde değişiklik olup olmadığının gözlenmesine dayanır.
Eliminasyon diyeti denildiğinde akla bütün şüpheli yiyeceklerin bir anda kesilmesi gelmemelidir.
Örneğin, birkaç farklı gıdadan şüpheleniyorsanız, hepsini aynı gün bırakmak yerine, önce belirtilerinizle en tutarlı ilişkiyi gösteren gıdayı değerlendirmek daha anlamlı olabilir. Böylece yaptığınız değişikliğin gerçekten işe yarayıp yaramadığını takip etmek kolaylaşır.
Daha kontrollü bir süreçte önce güçlü şüphe bulunan gıdalar belirlenir. Daha sonra belirli bir gıda veya gıda bileşeni geçici olarak azaltılır ya da çıkarılır ve belirtilerin nasıl değiştiği takip edilir.
Bu süreçte şu noktalar önemlidir:
Gıda çıkarıldıktan sonra belirtiler gerçekten azalıyor mu?
Değişiklik düzenli ve tekrarlanabilir mi?
Gıda yeniden tüketildiğinde aynı şikayetler ortaya çıkıyor mu?
Belirtiler gıdanın kendisiyle mi yoksa tüketilen miktarla mı ilişkili?
Bir gıdayı bıraktıktan sonra kendinizi daha iyi hissetmeniz önemli bir ipucu olabilir, ancak tek başına kesin kanıt değildir. Aynı dönemde başka beslenme değişiklikleri, stres, bağırsak alışkanlıkları veya yaşam tarzı faktörleri de belirtileri etkileyebilir.
Birden fazla büyük gıda grubunu aynı anda çıkarmak bu nedenle hem değerlendirmeyi zorlaştırır hem de beslenmeyi gereksiz şekilde sınırlar.
Örneğin, aynı anda süt ürünleri, gluten içeren gıdalar, yumurta ve birçok sebze-meyve beslenmeden çıkarılırsa, kişi kendisini daha iyi hissetse bile hangi değişikliğin gerçekten etkili olduğunu anlamak mümkün olmayabilir.
Eliminasyon süresinin de herkes için geçerli tek bir standardı yoktur. Araştırılan gıdaya, belirtilerin türüne ve kişinin beslenme durumuna göre süreç değişebilir. Özellikle geniş kapsamlı eliminasyonların hekim veya diyetisyen desteğiyle planlanması daha güvenlidir.
Besin Günlüğü Nasıl Tutulur?
Hangi gıdanın şikâyet yarattığını anlamaya çalışırken hafızaya güvenmek her zaman yeterli olmayabilir.
Bu nedenle bir beslenme ve semptom günlüğü, tekrar eden ilişkileri fark etmeye yardımcı olabilir.
Günlükte:
Ne yediğiniz
Yaklaşık ne kadar tükettiğiniz
Hangi saatte tükettiğiniz
Sonrasında hangi belirtilerin ortaya çıktığı
Belirtilerin ne zaman başladığı
Ne kadar sürdüğü
Aynı gıdayla daha önce benzer bir durum yaşayıp yaşamadığınız
kaydedilebilir.
Amaç tek bir öğün üzerinden “bu yiyecek bana dokunuyor” sonucuna ulaşmak değildir.
Bir gıdanın bir kez tüketildikten sonra şikâyet oluşturması ile aynı gıdanın farklı zamanlarda tekrar tekrar benzer belirtilere yol açması aynı şekilde değerlendirilmez.
Beslenme günlüğü bu nedenle tanı koyan bir araç değildir; fakat hangi gıdanın daha yakından değerlendirilmesi gerektiğini anlamayı kolaylaştırır.
Paketli ürünler tüketiliyorsa, etiketleri kontrol etmek de bu sürece yardımcı olabilir. Sorun yarattığından şüphelenilen bileşen her zaman ürünün isminden açıkça anlaşılmayabilir.
Gıdaları Tekrar Denemek Neden Önemlidir?
Bir gıdanın beslenmeden çıkarılmasından sonra şikâyetlerin azalması önemli bir ipucu olabilir. Ancak bu durum tek başına o gıdanın kesin olarak sorun yarattığını kanıtlamaz.
Bu nedenle uygun durumlarda kontrollü yeniden deneme, eliminasyon sürecinin önemli bir parçasıdır.
Gıdanın tekrar tüketilmesiyle:
aynı belirtilerin yeniden ortaya çıkıp çıkmadığı,
hangi miktarın tolere edilebildiği,
gıdanın tamamen bırakılmasının gerçekten gerekli olup olmadığı
daha iyi anlaşılabilir.
Bu yaklaşım aynı zamanda geçici olarak yapılan bir kısıtlamanın gereksiz yere kalıcı hale gelmesini önlemeye yardımcı olur.
Burada önemli bir ayrım vardır.
Daha önce belirli bir gıdayı tükettikten sonra kurdeşen, dudak veya dilde şişme, nefes darlığı, ciddi baş dönmesi veya başka bir ciddi alerjik reaksiyon yaşandıysa, gıda evde kendi kendine tekrar denenmemelidir.
Bu tür belirtiler intoleranstan farklı olarak gıda alerjisi açısından değerlendirilmelidir.
Gıda alerjisi ve intolerans arasındaki farkları daha ayrıntılı öğrenmek için Gıda Alerjisi ve Gıda İntoleransı Arasındaki Fark: Nasıl Ayırt Edilir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Gereksiz Kısıtlamaların Riskleri
Gıda intoleransında amaç belirtileri azaltırken beslenmenin mümkün olduğunca dengeli kalmasını sağlamaktır.
Bir veya iki gıdanın kontrollü biçimde azaltılması ile çok sayıda temel gıda grubunun uzun süre beslenmeden çıkarılması aynı şey değildir.
Gereksiz veya aşırı kısıtlayıcı diyetlerde:
Enerji
Protein
Lif
Kalsiyum
Demir
Vitamin
Mineral
alımı yetersiz kalabilir.
Örneğin, süt ve süt ürünlerinin tamamen çıkarılması kalsiyum alımını etkileyebilir. Çok sayıda meyve, sebze ve tahılın kısıtlanması ise lif ve farklı mikro besinlerin alımını azaltabilir.
Bu risk çocuklarda, gebelerde, yaşlılarda, kilo kaybı yaşayan kişilerde veya zaten kısıtlı beslenen bireylerde daha da önem kazanır.
Gereksiz kısıtlamalar yalnızca beslenme yetersizliklerine yol açmaz. Yemek hazırlamayı zorlaştırabilir, dışarıda yemek yemeyi güçleştirebilir ve kişinin gıdalarla ilişkisini gereksiz yere karmaşık hale getirebilir.
Bu nedenle iyi bir beslenme planının amacı olabildiğince çok gıdayı çıkarmak değil, yalnızca gerçekten gerekli olan kısıtlamaları yapmaktır.
5. Test Sonuçlarına Göre Diyet Yapılır mı?
Laboratuvar testleri değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak test sonucunun tek başına bir “yenebilir/yenemez” listesine dönüştürülmesi her zaman doğru değildir.
Bu konu özellikle gıdaya özgü IgG testleri açısından önemlidir.
Gıdaya özgü IgG antikorlarının saptanması, bağışıklık sisteminin ilgili gıdayla karşılaşmış olduğunu gösterebilir. Ancak yüksek bir IgG sonucu tek başına:
Kişinin o gıdaya karşı klinik intoleransı bulunduğunu
Şikayetlerin kesin olarak o gıdadan kaynaklandığını
Gıdanın tamamen beslenmeden çıkarılması gerektiğini
Gıda alerjisi bulunduğunu
göstermez.
Bu nedenle yalnızca IgG sonucuna dayanarak çok sayıda gıdayı uzun süre beslenmeden çıkarmak uygun değildir.
Sonucun kişinin:
yaşadığı belirtiler,
belirtilerin gıdayla ilişkisi,
beslenme öyküsü,
diğer tıbbi değerlendirmeleri
ile birlikte ele alınması gerekir.
İnvitro Laboratuvarı'nda uygulanan gıdaya özgü IgG panellerinin kapsamı ve panel içerikleri hakkında bilgi için Gıda İntolerans Testi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
6. Ne Zaman Diyetisyen veya Doktor Desteği Alınmalı?
Belirli bir gıdanın tüketiminden sonra zaman zaman hafif şikayet yaşamakla, günlük yaşamı etkileyen ve tekrar eden belirtiler aynı değildir.
Şikayetlerin sıklaşması, hangi gıdanın sorun yarattığının belirlenememesi veya beslenmenin giderek daha fazla kısıtlanması durumunda profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
Özellikle:
Çok sayıda gıda veya gıda grubu beslenmeden çıkarılıyorsa
Açıklanamayan kilo kaybı varsa
Uzun süren veya tekrarlayan ishal görülüyorsa
Besin eksikliği riski bulunuyorsa
Çocuklarda büyüme veya gelişme etkileniyorsa
Çölyak hastalığı veya gıda alerjisi ihtimali varsa
Eliminasyon diyeti uzun sürecekse
hekim veya diyetisyen desteği almak daha güvenli bir yaklaşım olabilir.
Ani gelişen nefes darlığı, boğazda veya dilde şişme, yaygın kurdeşen, ciddi baş dönmesi veya bilinç kaybı gibi belirtilerde ise konu rutin bir gıda intoleransı değerlendirmesi değildir. Bu belirtiler ciddi alerjik reaksiyon açısından acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
Gıda İntolerans Testi Hakkında Bilgi Alın
Gıda tüketimi sonrasında tekrarlayan şikayetler yaşıyorsanız ve gıdaya özgü IgG panel seçenekleri hakkında bilgi almak istiyorsanız İnvitro Laboratuvarı ile iletişime geçebilirsiniz.
İnvitro'da 88, 108, 216 ve 286 gıdayı kapsayan farklı panel seçenekleri bulunmaktadır.
Test kapsamı, değerlendirilen gıdalar, numune süreci, test öncesi hazırlık, tahmini sonuçlanma süresi ve güncel ücret bilgisi için Gıda İntolerans Testi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
7. Gıda İntoleransı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Gıda intoleransında hangi yiyecekler yenmemeli?
Herkes için geçerli tek bir yasaklı gıda listesi bulunmaz. Hangi gıdaların azaltılması veya çıkarılması gerektiği intoleransın türüne, kişinin belirtilerine ve tolere edebildiği miktara göre değişir.
2. Gıda intoleransı olan herkes süt ve gluteni bırakmalı mı?
Süt ürünleri veya gluten yalnızca belirli durumlarda sorun oluşturabilir. Bu nedenle herhangi bir değerlendirme yapılmadan büyük gıda gruplarının tamamen çıkarılması doğru değildir. Özellikle çölyak hastalığı şüphesinde testler tamamlanmadan glutensiz diyete başlanmamalıdır.
3. Bir gıdayı ne kadar süre beslenmeden çıkarmak gerekir?
Eliminasyon süresi araştırılan gıda veya intolerans türüne göre değişebilir. Herkes için geçerli tek bir süre bulunmaz. Özellikle uzun süreli veya geniş kapsamlı kısıtlamalar profesyonel destekle planlanmalıdır.
4. Birden fazla gıda aynı anda bırakılabilir mi?
Bazı özel durumlarda birden fazla gıdanın sınırlandırılması gerekebilir. Ancak çok sayıda gıdayı aynı anda çıkarmak hangi gıdanın gerçekten şikayetlerle ilişkili olduğunu anlamayı zorlaştırabilir ve beslenme yetersizliği riskini artırabilir.
5. Eliminasyon sonrasında gıda tekrar tüketilebilir mi?
Uygun durumlarda kontrollü yeniden deneme, gıda ile belirtiler arasındaki ilişkiyi ve kişinin tolerans miktarını anlamaya yardımcı olabilir. Gıda alerjisi şüphesi varsa gıda evde kendi kendine tekrar denenmemelidir.
6. IgG yüksek çıkan gıdaları tamamen bırakmak gerekir mi?
Gıdaya özgü IgG yüksekliği tek başına klinik gıda intoleransı tanısı koymaz. Bu nedenle yalnızca IgG sonucuna dayanarak uzun süreli veya geniş kapsamlı eliminasyon diyeti uygulanmamalıdır.
Referanslar
NHS — Food Intolerance: https://www.nhs.uk/conditions/food-intolerance/
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) — Lactose Intolerance: https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/lactose-intolerance
NIDDK — Eating, Diet & Nutrition for Lactose Intolerance: https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/lactose-intolerance/eating-diet-nutrition
American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI) — The Myth of IgG Food Panel Testing: https://www.aaaai.org/tools-for-the-public/conditions-library/allergies/igg-food-test
Cambridge University Hospitals — Low FODMAP Diet: Reducing Fermentable Carbohydrates in Your Diet: https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/low-fodmap-diet-reducing-fermentable-carbohydrates-in-your-diet/
Yorumlar