Gebelikte Şeker Yükleme Testi (OGTT) Nedir? Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?
Gebelikte şeker yükleme testi (OGTT), gebelik şekeri olarak bilinen gestasyonel diyabetin değerlendirilmesinde kullanılan kan şekeri testlerinden biridir. Gebelik sırasında meydana gelen hormonal değişiklikler, vücudun insülini kullanma biçimini etkileyebilir ve bazı gebelerde kan şekeri normalden yüksek seyredebilir.
Gebelik şekeri her zaman belirgin bir şikâyete neden olmayabilir. Bu nedenle gebelik takibi sırasında hekimin değerlendirmesine göre kan şekeri ölçümleri ve şeker yükleme testi gibi laboratuvar testlerinden yararlanılabilir.
OGTT'nin ne zaman ve nasıl yapılacağı, kullanılan test yöntemine göre değişebilir. 50, 75 ve 100 gram glukoz ile uygulanan farklı testler bulunur ve bunların açlık koşulları, süresi ve değerlendirme biçimleri birbirinden farklıdır.
Bu yazıda gebelik şekerinin ne olduğunu, gebelikte kan şekerinin neden yükselebileceğini, şeker yükleme testinin ne zaman ve nasıl yapıldığını ve test sonuçlarının ne anlama geldiğini ele alıyoruz.
1. Gebelik Şekeri (Gestasyonel Diyabet) Nedir?
Gebelik şekeri veya gestasyonel diyabet, gebelik sırasında ortaya çıkan veya ilk kez gebelik döneminde saptanan kan şekeri yüksekliğini ifade eder. Gebelik boyunca meydana gelen hormonal ve metabolik değişiklikler, vücudun insüline verdiği yanıtı değiştirebilir.
İnsülin, kandaki glukozun hücreler tarafından kullanılmasına yardımcı olan bir hormondur. Gebelik ilerledikçe vücudun insülin ihtiyacı artabilir. Bazı gebelerde vücut bu artan ihtiyacı yeterince karşılayamadığında kan şekeri normalden yüksek seyredebilir.
Gebelik şekeri:
Daha önce diyabet tanısı bulunmayan kişilerde ortaya çıkabilir.
Her zaman belirgin bir şikâyete neden olmayabilir.
Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde daha belirgin hâle gelebilir.
Kan şekeri testleriyle değerlendirilebilir.
Saptanması durumunda gebelik boyunca takip gerektirebilir.
Gebelikte kan şekerinin tek bir ölçümde yüksek çıkması, her zaman gestasyonel diyabet tanısı konulduğu anlamına gelmez. Kan şekeri düzeyi, gebelik haftası, kullanılan test yöntemi ve kişinin sağlık öyküsü birlikte değerlendirilmelidir.
Gebelik Şekeri Belirtileri Nelerdir?
Gebelik şekeri çoğu zaman belirgin bir belirti vermeyebilir. Bu nedenle kişinin herhangi bir şikâyetinin olmaması, kan şekeri düzeylerinin mutlaka normal olduğu anlamına gelmez.
Belirti görüldüğünde ise şu şikâyetler ortaya çıkabilir:
Belirti | Nasıl Görülebilir? |
Susama artışı | Normalden daha sık veya daha fazla su içme ihtiyacı hissedilebilir. |
Sık idrara çıkma | İdrara çıkma sıklığında artış görülebilir. |
Halsizlik ve yorgunluk | Gün içinde enerji düşüklüğü ve çabuk yorulma yaşanabilir. |
Ağız kuruluğu | Sıvı tüketimine rağmen ağızda kuruluk hissedilebilir. |
Bulanık görme | Kan şekeri değişikliklerine bağlı geçici görme bulanıklığı oluşabilir. |
Tekrarlayan enfeksiyonlar | Bazı kişilerde özellikle idrar yolu veya genital bölge enfeksiyonları daha sık görülebilir. |
Ancak sık idrara çıkma, yorgunluk ve iştah değişiklikleri gibi belirtiler gebeliğin doğal seyri sırasında da görülebilir. Bu nedenle, yalnızca belirtilere bakılarak gestasyonel diyabet tanısı konulamaz.
Gebelik şekeri belirti vermeden de gelişebildiği için gerekli durumlarda kan tahlili ve kan şekeri testleriyle değerlendirme yapılır.
2. Gebelikte Kan Şekeri Neden Yükselir?
Gebelikte kan şekeri, gebelik sırasında artan insülin direnci nedeniyle yükselebilir. Özellikle gebeliğin ilerleyen dönemlerinde plasentadan salgılanan bazı hormonlar, insülinin vücuttaki etkisini azaltabilir.
Normalde yemeklerden sonra kandaki glukoz yükseldiğinde pankreas insülin salgılar. İnsülin, glukozun hücrelere geçmesine ve enerji için kullanılmasına yardımcı olur.
Gebelik sırasında ise:
Plasentadan farklı hormonlar salgılanır.
Bu hormonların etkisiyle insülin duyarlılığı azalabilir.
Vücudun insülin ihtiyacı artabilir.
Pankreas bu ihtiyacı karşılamak için daha fazla insülin üretmeye çalışır.
İnsülin üretimi artan ihtiyacı karşılayamadığında kan şekeri yükselebilir.
Bu süreç her gebede gestasyonel diyabet gelişeceği anlamına gelmez. Vücut çoğu zaman artan insülin ihtiyacını karşılayabilir.
Gebelik şekeri gelişme olasılığını artırabilecek faktörler arasında ise:
Önceki gebelikte gestasyonel diyabet öyküsü
Fazla kilo veya obezite
Ailede diyabet öyküsü
Daha önce yüksek doğum ağırlıklı bebek dünyaya getirmiş olmak
Daha önce kan şekeri yüksekliği saptanmış olması
İnsülin direnciyle ilişkili bazı durumlar
Hekim tarafından değerlendirilen diğer bireysel risk faktörleri
yer alabilir.
Risk faktörlerinin bulunması kişinin mutlaka gebelik şekeri geliştireceği anlamına gelmez. Aynı şekilde belirgin bir risk faktörü bulunmayan gebelerde de gestasyonel diyabet ortaya çıkabilir.
Gebelikte Şeker Neden Kontrol Edilir?
Gebelikte kan şekeri, gestasyonel diyabetin saptanması ve gerekli takibin zamanında planlanabilmesi amacıyla kontrol edilir. Çünkü gebelik şekeri her zaman belirgin belirtiler oluşturmayabilir.
Kan şekeri uzun süre yüksek seyrettiğinde gebelik sürecini etkileyebilir. Kontrolsüz gestasyonel diyabet; bebeğin beklenenden büyük olması, doğumla ilişkili bazı komplikasyonlar ve gebelikte yüksek tansiyon gibi durumlarla ilişkili olabilir.
Bu nedenle gerekli durumlarda:
Hekimin gerekli gördüğü diğer kan tahlilleri ve biyokimya testleri
değerlendirilebilir.
Gebeliğin erken döneminde yapılan kan şekeri değerlendirmeleri ile 24–28. haftalarda yapılan gestasyonel diyabet taraması aynı amaçla kullanılmayabilir. Özellikle risk faktörleri bulunan kişilerde hekim gebeliğin daha erken dönemlerinde de kan şekeri değerlendirmesi isteyebilir.
3. Gebelikte Şeker Yükleme Testi (OGTT) Nedir?
Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT), belirli miktarda glukoz alındıktan sonra vücudun kan şekerini nasıl düzenlediğini değerlendiren bir laboratuvar testidir. Gebelikte özellikle gestasyonel diyabetin araştırılmasında kullanılır.
Test sırasında glukoz içeren bir sıvı içilir ve belirlenen zamanlarda kan örnekleri alınarak kan şekeri ölçülür. Böylece vücudun glukoz yüküne verdiği yanıt değerlendirilebilir.
Gebelikte kullanılan yönteme göre 50, 75 veya 100 gram glukoz uygulanabilir. Bu testlerin amacı, hazırlık koşulları ve değerlendirme şekilleri birbirinden farklıdır.
Uygulanacak yönteme göre:
Açlık gerekip gerekmediği
Kullanılacak glukoz miktarı
Testin ne kadar süreceği
Kaç kez kan alınacağı
Kan örneklerinin hangi zamanlarda alınacağı
değişebilir.
Bu nedenle, “şeker yükleme testi” denildiğinde her zaman aynı testten söz edilmez. Hekim tarafından hangi testin istendiğinin bilinmesi, doğru hazırlık ve uygulama açısından önemlidir.
OGTT ile Gestasyonel Diyabet Arasındaki İlişki Nedir?
OGTT, gestasyonel diyabetin değerlendirilmesinde kullanılan temel laboratuvar testlerinden biridir. Test, glukoz alındıktan sonra kan şekerinin belirli sürelerde nasıl değiştiğini gösterir.
Gebelikte insülin direnci arttığında vücut alınan glukozu yeterince hızlı kullanamayabilir. Bunun sonucunda glukoz alındıktan sonra ölçülen kan şekeri değerleri belirlenen sınırların üzerinde kalabilir.
OGTT değerlendirilirken:
Açlık kan şekeri
Glukoz sonrası kan şekeri değerleri
Ölçümlerin yapıldığı saatler
Kullanılan glukoz miktarı
Uygulanan test protokolü
birlikte dikkate alınır.
50, 75 ve 100 gramlık testlerin değerlendirme yöntemleri aynı olmadığı için bir test için kullanılan sınır değerler diğer testin sonucunu yorumlamak amacıyla kullanılmamalıdır.
Gebelikte Şeker Yükleme Testi Neden Yapılır?
Gebelikte şeker yükleme testi, gebelik şekeri açısından değerlendirme yapmak amacıyla uygulanır. Gestasyonel diyabet belirti vermeden gelişebildiği için yalnızca kişinin şikâyetlerine göre değerlendirme yapmak yeterli olmayabilir.
Test ile:
Açlık kan şekeri,
Glukoz alındıktan sonraki kan şekeri değişimi,
Vücudun glukoz yüküne verdiği yanıt
değerlendirilebilir.
Gestasyonel diyabetin saptanması, gebelik boyunca kan şekeri takibinin ve gerekli tedavinin planlanmasına yardımcı olur. Hekim değerlendirmesine göre beslenme düzeni, fiziksel aktivite, kan şekeri takibi ve gerekli durumlarda ilaç veya insülin tedavisi planlanabilir.
4. Gebelikte Şeker Yükleme Testi Kaçıncı Haftada Yapılır?
Gebelikte gestasyonel diyabet değerlendirmesi genellikle 24–28. gebelik haftaları arasında yapılır. Gebeliğin bu döneminde insülin direncinin artması nedeniyle gestasyonel diyabetin saptanması açısından uygun bir değerlendirme dönemi oluşur.
Ancak test zamanlaması her gebede aynı olmayabilir. Özellikle diyabet açısından risk faktörleri bulunan kişilerde gebeliğin erken döneminde de kan şekeri değerlendirmesi yapılabilir.
Hekim erken dönemde:
Açlık kan şekeri
HbA1c
Gerekli diğer kan şekeri ve biyokimya testleri
isteyebilir.
Güncel ADA önerilerinde, risk faktörleri bulunan kişilerin gebeliğin erken döneminde tanı almamış diyabet açısından değerlendirilmesi; daha önce diyabet veya yüksek riskli anormal glukoz metabolizması saptanmayan gebelerde ise 24–28. haftalarda gestasyonel diyabet taraması yapılması önerilmektedir.
Erken gebelikte yapılan kan şekeri testlerinin normal olması, gebeliğin ilerleyen dönemlerinde gestasyonel diyabet gelişmeyeceğini kesin olarak göstermez. Bu nedenle, gerekli durumlarda 24–28. haftalar arasında yeniden değerlendirme yapılabilir.
Gebeliğin farklı dönemlerinde hangi kan tahlilleri ve laboratuvar testlerinin yapılabileceği hakkında daha detaylı bilgi için “Hamilelikte Yapılan Testler: Haftalara Göre Rehber” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
5. Gebelikte Şeker Yükleme Testi Nasıl Yapılır?
Gebelikte şeker yükleme testi, belirli miktarda glukoz içeren sıvının içilmesi ve ardından belirlenen zamanlarda kan şekeri ölçümü yapılmasıyla uygulanır. Testin ayrıntıları kullanılan 50, 75 veya 100 gramlık yönteme göre değişir.
Genel test süreci şu şekilde ilerler:
Test öncesi hazırlık yapılır: Uygulanacak teste göre açlık gerekip gerekmediği kontrol edilir.
İlk kan örneği alınır: Açlık gerektiren OGTT'lerde glukoz verilmeden önce açlık kan şekeri ölçülür.
Glukoz solüsyonu içilir: Test türüne göre belirlenen miktarda glukoz içeren sıvı tüketilir.
Bekleme süreci başlar: Test boyunca laboratuvarın belirttiği koşullara uyulur.
Belirlenen zamanlarda kan alınır: Teste göre 1., 2. veya 3. saatlerde tekrar kan örnekleri alınabilir.
Numuneler analiz edilir: Kan örneklerindeki glukoz düzeyi laboratuvarda ölçülür.
Sonuçlar raporlanır: Ölçümler uygulanan test yöntemine göre raporlanır.
Test için aç kalmak gerekip gerekmediği uygulanan yönteme bağlıdır. 50 gram glukoz tarama testi açlık gerektirmeden uygulanabilirken, 75 ve 100 gram OGTT açlık koşullarında yapılır. 75 gram OGTT için güncel ADA kriterlerinde en az 8 saatlik gece açlığı belirtilmektedir.
Test öncesinde:
Laboratuvar tarafından belirtilen açlık süresine uyulmalıdır.
Açlık istenmişse yiyecek tüketilmemelidir.
Çay, kahve ve kalori içeren içecekler tüketilmemelidir.
Kullanılan ilaçlar hakkında hekime veya laboratuvara bilgi verilmelidir.
Test öncesinde beslenme düzeni hekimin önerisi olmadan belirgin şekilde değiştirilmemelidir.
Test sırasında ise glukoz solüsyonunun belirtilen şekilde tüketilmesi ve kan örneklerinin doğru zamanda alınması önemlidir.
Testin süresi kullanılan yönteme göre değişir:
50 gram test: Yaklaşık 1 saatlik ölçüm süreci vardır.
75 gram OGTT: Yaklaşık 2 saatlik ölçüm süreci vardır.
100 gram OGTT: Yaklaşık 3 saatlik ölçüm süreci vardır.
Glukoz solüsyonu yoğun tatlı olduğu için bazı gebelerde bulantı, baş dönmesi, terleme veya mide rahatsızlığı görülebilir. Test sırasında kusma olması durumunda laboratuvar personeline bilgi verilmelidir. Kusma test sonucunun güvenilirliğini etkileyebileceğinden, testin devamı veya tekrarlanması konusunda sağlık ekibi tarafından değerlendirme yapılır.
6. 50, 75 ve 100 Gram Şeker Yükleme Testi Arasındaki Fark Nedir?
50, 75 ve 100 gramlık glukoz testleri kullanılan glukoz miktarı, açlık gereksinimi, test süresi ve değerlendirme yöntemi açısından birbirinden farklıdır. Gebelikte gestasyonel diyabet için tek aşamalı veya iki aşamalı değerlendirme yöntemleri kullanılabilir.
Test | Ne Amaçla Kullanılır? | Açlık Gerekir mi? | Ölçüm Süreci |
50 g Glukoz Testi | İki aşamalı yöntemde ilk tarama testi olarak kullanılabilir. | Genellikle hayır. | Glukoz alındıktan 1 saat sonra kan şekeri ölçülür. |
75 g OGTT | Tek aşamalı gestasyonel diyabet değerlendirmesinde kullanılabilir. | Evet. | Açlık, 1. saat ve 2. saat ölçümleri yapılır. |
100 g OGTT | İki aşamalı yöntemde 50 g tarama sonucu yüksek olduğunda tanısal değerlendirme için kullanılabilir. | Evet. | Açlık, 1., 2. ve 3. saat ölçümleri yapılır. |
Hangi şeker yükleme testinin istendiğinden emin değil misiniz?
Hekiminiz tarafından istenen 50, 75 veya 100 gram şeker yükleme testinin açlık koşulları, süresi ve numune alma süreci hakkında İnvitro Laboratuvarı’ndan bilgi alabilirsiniz.
7. Gebelikte Şeker Yükleme Testi Sonuçları Ne Anlama Gelir?
Gebelikte şeker yükleme testi sonuçları, uygulanan test yöntemine göre değerlendirilir. 50, 75 ve 100 gramlık testlerin amaçları ve kullanılan sınır değerleri birbirinden farklıdır.
75 gram OGTT için yaygın kullanılan değerlendirme değerleri şöyledir:
Ölçüm | Değerlendirmede Kullanılan Değer |
Açlık | 92 mg/dL |
1. saat | 180 mg/dL |
2. saat | 153 mg/dL |
75 gramlık tek aşamalı yöntemde bu değerlerden birinin karşılanması veya aşılması gestasyonel diyabet tanısı açısından yeterli kabul edilir.
100 gram OGTT'de Carpenter-Coustan kriterlerine göre kullanılan değerler ise şöyledir:
Ölçüm | Değerlendirmede Kullanılan Değer |
Açlık | 95 mg/dL |
1. saat | 180 mg/dL |
2. saat | 155 mg/dL |
3. saat | 140 mg/dL |
100 gram OGTT sonuçları kullanılan tanı kriterlerine göre değerlendirilir. Tanı için genellikle birden fazla değerin belirlenen sınırı karşılaması veya aşması dikkate alınır. Ancak değerlendirme yaklaşımı kullanılan protokole göre değişebileceğinden, sonuçlar testi isteyen hekim tarafından yorumlanmalıdır. Bu nedenle, sonuçların testi isteyen hekim tarafından kullanılan kriterlere göre değerlendirilmesi önemlidir.
50 gram glukoz testi ise tarama amacıyla kullanıldığında farklı değerlendirilir. 1. saat kan şekeri için 130, 135 veya 140 mg/dL gibi farklı eşik değerler kullanılabilir. Sonucun eşik değerin üzerinde olması durumunda 100 gram OGTT istenebilir.
Şeker yükleme testi yüksek çıktığında izlenecek yol da yapılan teste göre değişir:
50 gram tarama testi yüksekse ileri değerlendirme gerekebilir.
75 gram OGTT sonucu kullanılan tanı kriterlerine göre değerlendirilir.
100 gram OGTT'de birden fazla ölçüm birlikte incelenir.
Gestasyonel diyabet saptanırsa gebelik boyunca kan şekeri takibi planlanabilir.
Beslenme ve fiziksel aktivite düzenlemeleri önerilebilir.
Gerekli durumlarda ilaç veya insülin tedavisi değerlendirilebilir.
OGTT sonucu tek başına internet üzerindeki referans değerlerle yorumlanmamalıdır. Uygulanan test yöntemi, gebelik haftası, diğer kan tahlilleri ve kişinin klinik durumu birlikte değerlendirilmelidir.
8. İnvitro Laboratuvarı'nda Gebelikte Şeker Yükleme Testi Süreci
İnvitro Laboratuvarı’nda hekim tarafından istenen şeker yükleme testleri, kan şekeri testleri ve gebelik takibinde gerekli görülen diğer kan tahlilleri, biyokimya testleri, vitamin ve hormon testleri gerçekleştirilmektedir.
Şeker yükleme testi süreci genel olarak şu adımlardan oluşur:
Hekim tarafından istenen testin kontrol edilmesi
Test öncesi açlık ve diğer hazırlık koşulları hakkında bilgilendirme
Gerekli ilk kan örneğinin alınması
Uygulanacak teste uygun glukoz solüsyonunun verilmesi
Belirlenen zamanlarda tekrar kan örneklerinin alınması
Numunelerin laboratuvarda analiz edilmesi
Test sonuçlarının raporlanması
50, 75 ve 100 gramlık testlerin açlık koşulları, test süresi ve numune alma zamanları farklı olabilir. Bu nedenle, laboratuvara gelmeden önce hekimin istediği testin hangisi olduğunun kontrol edilmesi ve test hazırlığı hakkında bilgi alınması önerilir.
Laboratuvar sonuçları tek başına değerlendirilmemelidir. Sonuçlar; gebelik haftası, kullanılan test yöntemi, kişinin sağlık öyküsü, diğer laboratuvar sonuçları ve hekimin klinik değerlendirmesiyle birlikte yorumlanır.
Gebelikte Şeker Yükleme Testi Hakkında Bilgi Alın
Hekiminiz tarafından istenen şeker yükleme testinin hazırlık koşulları, açlık gereksinimi, test süresi ve numune alma süreci hakkında bilgi almak için İnvitro Laboratuvarı ile iletişime geçebilirsiniz.
9. Gebelikte Şeker Yükleme Testi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Gebelikte şeker yükleme testi kaçıncı haftada yapılır?
Gebelikte gestasyonel diyabet değerlendirmesi genellikle 24–28. gebelik haftaları arasında yapılır. Risk faktörleri bulunan kişilerde ise hekim gebeliğin daha erken dönemlerinde kan şekeri değerlendirmesi isteyebilir.
2. Şeker yükleme testi aç karnına mı yapılır?
Testin türüne göre değişir. 50 gram glukoz tarama testi genellikle açlık gerektirmezken, 75 ve 100 gram OGTT açlık koşullarında uygulanır. Test öncesinde laboratuvarın verdiği hazırlık talimatlarına uyulmalıdır.
3. Şeker yükleme testi kaç saat sürer?
Uygulanan yönteme göre değişir. 50 gram test yaklaşık 1 saatlik, 75 gram OGTT yaklaşık 2 saatlik, 100 gram OGTT ise yaklaşık 3 saatlik ölçüm süreci içerir.
4. Şeker yükleme testinde kaç kez kan alınır?
50 gram tarama testinde genellikle glukoz alındıktan 1 saat sonra kan şekeri ölçülür. 75 gram OGTT'de açlık, 1. ve 2. saat; 100 gram OGTT'de ise açlık, 1., 2. ve 3. saat ölçümleri yapılır.
5. Şeker yükleme testinden önce su içilebilir mi?
Açlık gerektiren testlerde kalori içeren içeceklerden kaçınılmalıdır. Su tüketimi ve diğer hazırlık koşulları için testi gerçekleştirecek laboratuvarın talimatları takip edilmelidir.
6. Şeker yükleme testinde kusarsam ne olur?
Test sırasında kusma olursa laboratuvar personeline bilgi verilmelidir. Kusma, alınan glukoz miktarını ve testin güvenilirliğini etkileyebileceği için testin devam edip etmeyeceğine veya tekrarlanmasının gerekip gerekmediğine sağlık ekibi karar verir.
7. Şeker yükleme testi yüksek çıkarsa ne olur?
İzlenecek yol yapılan teste göre değişir. 50 gram tarama testinin yüksek çıkması durumunda 100 gram OGTT istenebilir. 75 veya 100 gram OGTT sonuçları ise kullanılan tanı kriterlerine göre değerlendirilir.
8. 50 gram şeker yükleme testi yüksek çıkarsa gebelik şekeri olduğu anlamına gelir mi?
Her zaman değil. 50 gram test iki aşamalı yöntemde tarama amacıyla kullanılır. Sonucun belirlenen eşik değerin üzerinde olması durumunda 100 gram OGTT ile ileri değerlendirme yapılabilir.
9. Gebelik şekeri hiçbir belirti olmadan ortaya çıkabilir mi?
Evet. Gestasyonel diyabet belirgin bir şikâyet oluşturmadan gelişebilir. Bu nedenle yalnızca susama, sık idrara çıkma veya yorgunluk gibi belirtilerin bulunup bulunmamasına göre değerlendirme yapılmaz.
10. Şeker yükleme testi bebeğe zarar verir mi?
OGTT, gebelikte gestasyonel diyabetin değerlendirilmesinde kullanılan standart testlerden biridir. Testte verilen glukozun bebeğe zarar verdiğini gösteren yerleşik bir kanıt bulunmamaktadır. Bununla birlikte, testin kişiye uygunluğu ve gebeliğe özel sağlık durumları gebelik takibini yapan hekimle değerlendirilmelidir.
Referanslar:
Yorumlar